Wie door de uiterwaarden van de Maas wandelt, ziet een landschap vol karakteristieke bomen. Oude wilgen, populieren, essen en eiken bepalen het beeld en zijn onmisbaar voor de natuur, de biodiversiteit én het landschap. Maar hoe weet je eigenlijk of een boom gezond is? En wanneer is ingrijpen noodzakelijk?
Voor het beheer van bomen in de uiterwaarden werken wij, in opdracht van Rijkswaterstaat, samen met European Tree Technicians om het beheer professioneel uit te voeren. We spraken met Pieter van der Weijden van Solitair Boomadvies.
Een boom vertelt zijn eigen verhaal
"Je moet leren kijken," vertelt Pieter terwijl hij zijn hand op de bast van een oude populier legt. "Een boom laat voortdurend zien hoe het met hem gaat. Je moet alleen weten waar je op moet letten."
Als European Tree Technician beoordeelt Pieter bomen op gezondheid, stabiliteit en toekomstverwachting. Dat doet hij niet alleen door naar de kroon te kijken, maar juist ook naar de stam, de wortelaanzet en de groeiplaats.
Scheuren in de stam, aantastingen door schimmels, afgestorven takken, holtes, loslatende bast of veranderingen in de groei kunnen allemaal signalen zijn dat een boom extra aandacht nodig heeft. Ook de bodem speelt een belangrijke rol. Heeft een boom voldoende ruimte om te wortelen? Is de grond verdicht? Heeft langdurige droogte of juist hoogwater invloed gehad op de vitaliteit? "Elke boom is anders. Er bestaat geen standaardoplossing."
Van tuinbouw naar boomexpert
Pieter ontwikkelde zijn fascinatie voor bomen door zijn achtergrond in de tuinbouw en studeerde uiteindelijk af als European Tree Technician. Inmiddels heeft hij al jarenlange ervaring in boomtechnisch onderzoek. Hij kijkt niet alleen naar de conditie van een boom vandaag, maar vooral naar de vraag hoe een boom zich de komende jaren zal of kan ontwikkelen. Juist die langetermijnvisie is belangrijk in gebieden zoals de uiterwaarden, waar natuurontwikkeling, waterveiligheid en recreatie samenkomen.
Waarom goed boomonderhoud bomen langer laat leven
Veel mensen denken dat snoeien vooral gebeurt omdat bomen te groot worden. In werkelijkheid is goed boombeheer juist bedoeld om bomen zo lang mogelijk gezond en veilig te houden. Door tijdig onderhoud kunnen problemen vaak in een vroeg stadium worden ontdekt.
Soms is het voldoende om een zware tak weg te nemen of de kroon iets te ontlasten. In andere gevallen is juist de groeiplaats de oorzaak van problemen en kan verbetering van de bodem een boom weer nieuwe kansen geven. Een boom hoeft dus lang niet altijd gekapt te worden wanneer er een gebrek wordt geconstateerd.
"Het mooiste resultaat is als een boom nog tientallen jaren veilig kan blijven staan."
Deskundig kijken voorkomt verrassingen
In de uiterwaarden spelen bomen een belangrijke rol voor natuur en landschap, maar ook voor bezoekers die er wandelen, fietsen of recreëren. Daarom worden bomen regelmatig gecontroleerd.
Tijdens een boomveiligheidscontrole wordt gekeken naar de mechanische stabiliteit van de boom, de vitaliteit, eventuele aantastingen en de kans dat onderdelen kunnen uitbreken of dat een boom kan omvallen. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het gebrek zelf, maar ook naar de omgeving. Een boom midden in een natuurgebied vraagt immers om een andere afweging dan een boom langs een druk wandelpad.
Door die combinatie van vakkennis, ervaring en zorgvuldig onderzoek ontstaat een compleet beeld van de boom én van de maatregelen die eventueel nodig zijn.
Soms geeft een prikstok het beslissende antwoord
Niet alle gebreken zijn vanaf de buitenkant zichtbaar. Daarom gebruikt Pieter tijdens een boominspectie soms een speciale prikstok. Daarmee controleert hij voorzichtig of hout dat er aan de buitenkant nog gezond uitziet, van binnen misschien al is aangetast.
"Een boom kan er op het eerste gezicht prima uitzien, terwijl het hout achter de bast door schimmels of houtrot al is verzwakt. Met de prikstok voel je hoe stevig het hout daadwerkelijk is."
De prikstok is een van de hulpmiddelen die een boomdeskundige gebruikt om een zo compleet mogelijk beeld van de conditie van een boom te krijgen. De uitkomst wordt altijd gecombineerd met een visuele inspectie, kennis van boomsoorten, ervaring en de omgeving waarin de boom staat. Zo ontstaat een zorgvuldig onderbouwde beoordeling en kan worden bepaald of een boom veilig kan blijven staan, onderhoud nodig heeft of dat verder onderzoek wenselijk is.
Registratie van bomen en beheeradviezen
Na iedere inspectie worden alle bevindingen zorgvuldig vastgelegd in een digitaal beheersysteem. Zo ontstaat van iedere boom een compleet dossier, waardoor veranderingen in de conditie door de jaren heen zichtbaar blijven en de juiste keuzes voor toekomstig beheer kunnen worden gemaakt.
"Wie eenmaal met een boomexpert heeft meegelopen, kijkt nooit meer op dezelfde manier naar een boom."
Samen werken aan veilige én gezonde uiterwaarden
Voor Maaskracht is deze expertise een waardevolle aanvulling op het beheer van de uiterwaarden. Wij voeren het beheer uit in opdracht van Rijkswaterstaat en werken daarbij samen met verschillende specialisten. Zo zorgen we ervoor dat natuur, waterveiligheid en recreatie hand in hand gaan.